«Հեղափոխական» վստահությունից՝ մինչև կառավարման ճգնաժամ. ի՞նչ է ցույց տալիս Համաշխարհային բանկի վերլուծությունը

Հիշեցնենք, որ իշխող քաղաքական ուժի քարոզչական ողջ խոսույթը հիմնված է «նախկինների», «նախկինում գործող կարգերին վերադարձ չի լինելու» թեզի վրա, մինչդեռ իրենք, «նախկինների» համեմատ կառավարման արդյունավետության շատ ավելի ցածր մակարդակով, իրենց իսկ կառավարման մեթոդներով սահուն վերադառնում են այդ անցյալին։

«Կառավարության արդյունավետություն» (Government Effectiveness) ցուցանիշի դեպքում պատկերն ավելի խոսուն է. գործող իշխանության իշխանավարման տարիներին գրանցված ամենաբարձր արդյունքը (2018թ.) նախկին իշխանության տարիների արժեքներից գերազանցում է միայն 2008 թվականին, իսկ 2024-ի մակարդակից ավելի ցածր արդյունք նախորդ իշխանության ոչ մի տարում չի եղել։ Այլ կերպ ասած՝ ՔՊ-ական իշխանության տարիների լավագույն արդյունքը հազիվ է գերազանցում նախկին իշխանության ամենացածր ցուցանիշներից մեկը։

«Կարգավորման որակ» (Regulatory Quality) ցուցանիշի մասով 2004 թվականից ի վեր էական փոփոխություն չի արձանագրվել, իսկ 2024-ի արժեքը նախորդ իշխանության իշխանավարման տարիներից գերազանցում է միայն 2014-ի մակարդակին, այն էլ՝ աննշան։ Այսինքն՝ երկու տասնամյակ գրեթե անփոփոխ մնացած այս ցուցանիշը գործող իշխանության օրոք չի արձանագրել որևէ բեկում, ինչը վկայում է համակարգային բարեփոխումների բացակայության մասին՝ անկախ հնչեցվող խոստումներից։

Ինչ վերաբերում է «Քաղաքացիների ձայն և հաշվետվողականություն» (Voice and Accountability) ցուցանիշին, ապա այն 2018թ. կտրուկ աճել է և ընդունել իր առավելագույն արժեքը, սակայն հետագա տարիներին նվազել է։

Թեև ցուցանիշի 2024-ի արժեքը դեռ բարձր է 2017-ի մակարդակից, այնուամենայնիվ, ցուցանիշի վերջին տարիների արժեքները ևս վկայում են, որ սկզբնական էյֆորիան երկար չի պահպանվել։ Թերևս, սա Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման ամենախոսուն քաղաքական գնահատականն է։ Արդյունքում՝ այսօր արդեն ակնհայտ է, որ խոստացված ժողովրդավարական որակական թռիչքը վերածվել է հետընթացի, իսկ հանրային վստահությունը՝ իշխանության կողմից սպառվող ռեսուրսի։

Այսպիսով, ձևավորվում է մի պարզ, բայց քաղաքական առումով կարևոր եզրահանգում․ 2018-2019թթ. փոփոխություններից հետո խոստացված համակարգային բեկումը չի կայացել։

Իշխանության հռչակած «նոր Հայաստանը» մնացել է հայտարարությունների մակարդակում, իրական կառավարման ցուցանիշները վկայում են հակառակի մասին՝ կառավարման դեգրադացիայի, ինստիտուցիոնալ թուլացման և երկարաժամկետ զարգացման օրակարգի բացակայության մասին։ Ավելին, «հեղափոխական» մանդատը չի կարող անվերջ ծառայել որպես արդարացում կառավարման բացթողումների համար։

Այս պայմաններում «բարգավաճման» մասին խոստումներ շռայլելն արդեն ոչ թե լավատեսություն է, այլ՝ իրականությունից կտրված քաղաքական մանիպուլյացիա։ Եվ առաջ է գալիս ամենակարևոր հարցը․ այս ամբողջ պատկերի, ձախողված խոստումների և մսխված հանրային վստահության պայմաններում ինչո՞ւ պետք է ժողովուրդն այս նույն ուժին կրկին իշխանություն վստահի։